Έγινε διάσημη πριν προλάβει να καταλάβει τι σημαίνει διασημότητα, έγινε το πιο εμπορικό παιδί του Hollywood, πήρε ειδικό Όσκαρ στα έξι της και είδε το όνομά της να γίνεται ολόκληρη βιομηχανία. Όμως η ζωή της Shirley Temple είχε πολύ περισσότερα κεφάλαια από αυτά που χωρούσαν σε μια κινηματογραφική οθόνη. Μετά τα φώτα ήρθαν η οικογένεια, η πολιτική, η διπλωματία και μια δημόσια μάχη με τον καρκίνο του μαστού που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο μιλούσε η Αμερική για την ασθένεια.
Υπάρχουν πρόσωπα που συνδέονται τόσο έντονα με μια εποχή, ώστε μοιάζει σχεδόν αδύνατο να τα φανταστείς έξω από αυτή. Η Shirley Temple είναι ένα από αυτά. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τις ξανθές μπούκλες, τα φορέματα, το χαμόγελο και εκείνα τα μεγάλα παιδικά μάτια που κάποτε έκαναν εκατομμύρια θεατές να ξεχνούν, έστω για λίγο, τα προβλήματα της καθημερινότητας.
Κι όμως, αν μείνουμε μόνο στην εικόνα του μικρού κοριτσιού που χόρευε και τραγουδούσε, χάνουμε σχεδόν ολόκληρη την ιστορία της.
Η Shirley Temple έζησε 85 χρόνια και μέσα σε αυτά πρόλαβε να γίνει η μεγαλύτερη παιδική σταρ της εποχής της, να παντρευτεί δύο φορές, να αποκτήσει τρία παιδιά, να απομακρυνθεί από το Hollywood, να ασχοληθεί με την πολιτική, να εκπροσωπήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στον ΟΗΕ, να γίνει πρέσβειρα στην Γκάνα και την Τσεχοσλοβακία και να μιλήσει δημόσια για τον καρκίνο του μαστού σε μια εποχή που πολλές γυναίκες δεν τολμούσαν καν να προφέρουν τη λέξη.
Η ιστορία της, λοιπόν, δεν είναι απλώς η ιστορία ενός παιδιού-θαύματος. Είναι η ιστορία μιας γυναίκας που κατάφερε να μη μείνει φυλακισμένη μέσα στην εικόνα που είχε δημιουργήσει ο κόσμος για εκείνη.
Το κορίτσι που δεν ήξερε ότι ήταν διαφορετικό
Η Shirley Jane Temple γεννήθηκε στις 23 Απριλίου 1928 στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια. Ο πατέρας της ήταν τραπεζικός υπάλληλος και η μητέρα της, Gertrude, είχε καλλιτεχνικές φιλοδοξίες που δεν είχε καταφέρει να ακολουθήσει. Η Shirley ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας και από πολύ νωρίς η μητέρα της άρχισε να καλλιεργεί την αγάπη της για τον χορό και το τραγούδι.
Στα τρία της χρόνια βρέθηκε σε σχολή χορού στο Λος Άντζελες και πολύ σύντομα την πρόσεξαν άνθρωποι του κινηματογράφου. Η πρώτη της δουλειά ήρθε το 1932, όταν άρχισε να εμφανίζεται σε μικρού μήκους παραγωγές. Ήταν τόσο μικρή, ώστε για εκείνη η δουλειά δεν έμοιαζε απαραίτητα διαφορετική από το παιχνίδι.
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο παράξενα στοιχεία της ιστορίας της: η Shirley μεγάλωσε πιστεύοντας ότι αυτό που έκανε ήταν απολύτως φυσιολογικό. Χρόνια αργότερα, κοιτάζοντας πίσω, θα έλεγε πως θεωρούσε ότι «κάθε παιδί εργαζόταν», επειδή έτσι είχε μεγαλώσει η ίδια.
Η παιδική ηλικία της είχε ήδη μετατραπεί σε επάγγελμα πριν προλάβει να αντιληφθεί τη διαφορά.
Η μητέρα της ήταν δίπλα της σε κάθε βήμα
Η Gertrude Temple δεν ήταν απλώς η μητέρα της. Ήταν η γυναίκα που διαχειριζόταν με απόλυτη προσήλωση την καριέρα της κόρης της.
Φρόντιζε τα μαλλιά της, τις πρόβες της και τις ατάκες της, ενώ βρισκόταν κοντά της ακόμη και την ώρα των γυρισμάτων. Η χαρακτηριστική φράση που της έλεγε πριν από τις λήψεις ήταν «sparkle, Shirley, sparkle» — «λάμψε, Shirley, λάμψε».
Η Shirley αργότερα θα περιέγραφε με χιούμορ μια παιδική ηλικία που ήταν ταυτόχρονα εξαιρετικά οργανωμένη και εντελώς ασυνήθιστη. Στην αυτοβιογραφία της Child Star θυμήθηκε πως η ζωή μιας μικρής σταρ ήταν πολύ πιο περίπλοκη απ’ όσο μπορούσε να φανταστεί ο κόσμος.
Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιγραφές της, έγραψε ότι το να τη σηκώνουν σε αγκαλιές, να της τραβούν τις μπούκλες, να τη φωτογραφίζουν και να της ζητούν να μιλήσει ήταν όλα μέρος της δουλειάς.
Και αυτή η φράση αποκαλύπτει κάτι σημαντικό: η Shirley δεν έζησε απλώς τη φανταχτερή πλευρά της διασημότητας. Από πολύ μικρή έμαθε ότι η εικόνα της ανήκε, σε έναν βαθμό, και στους άλλους.
Το 1934 όλα άλλαξαν
Η μεγάλη έκρηξη ήρθε με το Bright Eyes, την ταινία που δημιουργήθηκε ουσιαστικά γύρω από τα δικά της ταλέντα. Εκεί τραγούδησε το «On the Good Ship Lollipop» και το κοινό γνώρισε ένα παιδί που μπορούσε να τραγουδά, να χορεύει, να παίζει και να γεμίζει μόνο του μια ολόκληρη οθόνη. Η επιτυχία ήταν τεράστια.
Μόνο το 1934 συμμετείχε σε δέκα ταινίες και από το 1935 έως το 1938 ήταν η μεγαλύτερη εμπορική κινηματογραφική σταρ των Ηνωμένων Πολιτειών. Ήταν μια εποχή βαθιάς οικονομικής κρίσης και η παρουσία της στην οθόνη λειτουργούσε για πολλούς σαν μια μικρή δόση αισιοδοξίας.
Ο Franklin D. Roosevelt είχε πει χαρακτηριστικά: «Όσο η χώρα μας έχει τη Shirley Temple, θα είμαστε εντάξει».
Δεν ήταν απλώς ένα παιδί που έκανε επιτυχία. Είχε γίνει σύμβολο.
Στα έξι της είχε ήδη ένα Όσκαρ
Το 1935 η Shirley Temple έλαβε ειδικό Juvenile Academy Award για τη συμβολή της ως παιδί-ηθοποιός. Ήταν μόλις έξι ετών.
Την ίδια περίοδο η εικόνα της είχε αρχίσει να αποκτά εμπορική αξία που ξεπερνούσε κατά πολύ τις ταινίες. Κούκλες, ρούχα, πιάτα και άλλα προϊόντα με το όνομά της κυκλοφορούσαν στην αγορά και πωλούνταν σε τεράστιους αριθμούς.
Στην ουσία, η Shirley Temple είχε γίνει ένα από τα πρώτα πραγματικά celebrity brands.
Και πίσω από όλα αυτά βρισκόταν ένα παιδί. Ένα παιδί που κάποια στιγμή θα έπρεπε να μεγαλώσει. Οι περίφημες μπούκλες δεν ήταν όλη η αλήθεια
Η εικόνα της Shirley Temple ήταν τόσο προσεκτικά χτισμένη, ώστε δύσκολα μπορούσε κανείς να φανταστεί τι υπήρχε πίσω από αυτή.
Η ίδια, όμως, αργότερα θα προσπαθούσε να διορθώσει αυτή την εικόνα.
Σε ομιλία της το 1979 είπε: «Κάποιοι από εσάς μπορεί να θυμάστε ένα μικρό κορίτσι με καθαρά και κατσαρά μαλλιά, φουσκωτές φούστες, βολάν και φιόγκους. Αυτή η αντίληψη ήταν λάθος».
Και συνέχισε εξηγώντας ότι στην πραγματικότητα ήταν ένα παιδί με τζιν, παπούτσια και βρώμικα χέρια, που προτιμούσε να σκαρφαλώνει στα δέντρα.
Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ωραίες αποκαλύψεις για τη Shirley Temple: το κορίτσι που ο κόσμος θυμόταν ως τέλεια «κούκλα» δεν αισθανόταν καθόλου έτσι.
Και τι ήθελε πραγματικά να γίνει;
Το πιο ενδιαφέρον είναι πως η Shirley δεν ονειρευόταν απαραίτητα να γίνει ηθοποιός.
Αργότερα είχε πει πως όταν ήταν μικρή ήθελε να γίνει χειρουργός, πράκτορας του FBI ή πωλήτρια πίτας.
Η τρίτη επιλογή μάλιστα την είχε διασκεδάσει τόσο, ώστε κάποια στιγμή το στούντιο της έφτιαξε ένα μικρό καροτσάκι με πίτες, τις οποίες εκείνη «πουλούσε» στα μέλη του συνεργείου.
Αυτό το περιστατικό δείχνει και μια άλλη πλευρά της παιδικής της ηλικίας. Παρά το τεράστιο βάρος της διασημότητας, η Shirley παρέμενε παιδί και προσπαθούσε να βρίσκει χώρο για παιχνίδι μέσα σε ένα περιβάλλον ενηλίκων.
Όταν άρχισε να μεγαλώνει, το Hollywood δεν ήξερε τι να την κάνει
Η παιδική σταρ είναι ένα παράξενο φαινόμενο. Το κοινό αγαπά το παιδί όπως είναι, αλλά η φυσιολογική διαδικασία της ενηλικίωσης μπορεί να γίνει το μεγαλύτερο εμπόδιο στην καριέρα του.
Αυτό συνέβη και στη Shirley.
Από τα τρία έως τα δέκα της χρόνια εμφανίστηκε σε 29 ταινίες. Από τα 14 έως τα 21 της, όμως, συμμετείχε σε μόλις 14. Η εμπορική της δύναμη είχε αρχίσει να μειώνεται καθώς το κοινό δυσκολευόταν να την αποδεχθεί σε ρόλους μεγαλύτερης ηλικίας. Και η Shirley το κατάλαβε.
Το 1950, σε ηλικία μόλις 22 ετών, αποσύρθηκε από τον κινηματογράφο.
Για πολλούς, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει το τέλος μιας καριέρας. Για τη Shirley ήταν η αρχή μιας δεύτερης ζωής.
Δεν εξαφανίστηκε. Απλώς άλλαξε ζωή
Η Shirley αποσύρθηκε από τον κινηματογράφο, αλλά δεν εξαφανίστηκε από τη δημόσια ζωή.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 επέστρεψε στην τηλεόραση με το Shirley Temple’s Storybook, μια σειρά βασισμένη σε κλασικά παραμύθια, και συνέχισε να κάνει τηλεοπτικές εμφανίσεις.
Παράλληλα, άρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για την πολιτική και την κοινωνική δράση. Το 1967 διεκδίκησε θέση στο Κογκρέσο στην Καλιφόρνια, χωρίς να εκλεγεί.
Η πολιτική, όμως, είχε ήδη γίνει κομμάτι της ζωής της.
Το 1969 διορίστηκε ως εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Εκεί άρχισε ουσιαστικά η δεύτερη μεγάλη καριέρα της.
Από τις ταινίες στην Γκάνα
Το 1974 ο Πρόεδρος Gerald Ford την διόρισε πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Γκάνα.
Για κάποιους, η επιλογή μπορεί να έμοιαζε παράξενη. Πώς ένα πρώην παιδί-σταρ μπορούσε να εκπροσωπήσει τη χώρα σε ένα τόσο απαιτητικό διπλωματικό περιβάλλον;
Η ίδια δεν είχε καμία αμφιβολία.
«Το υπέροχο με το πάντρεμα των δύο καριερών, της υποκριτικής και της διπλωματίας, είναι ότι όταν πηγαίνω σε μια χώρα, οι άνθρωποι εκεί ήδη με γνωρίζουν και σχεδόν με θεωρούν συγγενή τους», είχε πει.
Και όταν κάποτε ρωτήθηκε για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ως γυναίκα και διπλωμάτης στην Γκάνα, απάντησε με τον δικό της τρόπο ότι δεν είχε ιδιαίτερο πρόβλημα να την παίρνουν στα σοβαρά εκεί. Το μεγαλύτερο εμπόδιο, όπως είχε παρατηρήσει, ήταν ορισμένοι Αμερικανοί που δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι το κορίτσι από τις ταινίες είχε πια μεγαλώσει.
Και ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα ολόκληρης της ζωής της: να πείσει τον κόσμο ότι δεν είχε μείνει 10 ετών.
Η πρώτη γυναίκα σε έναν από τους πιο σημαντικούς διπλωματικούς ρόλους
Το 1976 έγινε η πρώτη γυναίκα Chief of Protocol των Ηνωμένων Πολιτειών, μια θέση που αφορά τη διπλωματική εθιμοτυπία και τις επίσημες διεθνείς σχέσεις.
Αργότερα, το 1989, διορίστηκε πρέσβειρα στην Τσεχοσλοβακία.
Ήταν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στιγμή για τη διπλωματική της καριέρα, καθώς βρέθηκε στην Πράγα την περίοδο των μεγάλων πολιτικών αλλαγών που οδήγησαν στην πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος.
Η ίδια χαρακτήρισε αργότερα τη θέση της στην Τσεχοσλοβακία ως «την καλύτερη δουλειά της ζωής μου».
Η μικρή Shirley που κάποτε χόρευε στο Hollywood είχε πλέον φτάσει στην καρδιά της διεθνούς πολιτικής.
Και μετά ήρθε ο καρκίνος του μαστού
Το 1972, η Shirley Temple διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού.
Υποβλήθηκε σε μαστεκτομή και αποφάσισε να κάνει κάτι που για εκείνη την εποχή ήταν πραγματικά πρωτοποριακό: να μιλήσει δημόσια.
Έδωσε τηλεοπτική συνέντευξη από το δωμάτιο του νοσοκομείου της, λίγο μετά την επέμβαση, και μίλησε ανοιχτά για την εμπειρία της.
Η απόφαση αυτή είχε τεράστια σημασία. Ο καρκίνος του μαστού ήταν ακόμη ένα θέμα που πολλές γυναίκες αντιμετώπιζαν με σιωπή, φόβο και ντροπή. Η Shirley επέλεξε να το κάνει δημόσιο.
Χρόνια αργότερα εξήγησε με απλότητα γιατί το έκανε: «Το έκανα γιατί πίστευα ότι θα βοηθούσε άλλες γυναίκες, τις αδελφές μου».
Μόλις δύο εβδομάδες μετά την επέμβαση είχε επιστρέψει στην εργασία της.
Δεν προσπάθησε να παρουσιάσει τον καρκίνο σαν κάτι εύκολο. Έκανε όμως κάτι πολύ πιο σημαντικό: αφαίρεσε ένα μέρος από τη σιωπή που τον περιέβαλλε.
Η γυναίκα που έμαθε να μην κοιτάζει πίσω
Ίσως η πιο χαρακτηριστική φράση της Shirley Temple για τη ζωή να ήταν αυτή που είπε το 1975:
«Πιστεύω ότι όλοι μαθαίνουμε από το παρελθόν. Απλώς δεν πιστεύω ότι πρέπει να ζούμε μέσα σε αυτό. Ζω για το σήμερα και, για μένα, η πιο σημαντική στιγμή είναι τώρα».
Αν σκεφτεί κανείς τη δική της ζωή, η φράση αποκτά άλλο βάρος.
Θα μπορούσε να είχε μείνει για πάντα εγκλωβισμένη στο παρελθόν της. Θα μπορούσε να είχε ζήσει ολόκληρη τη ζωή της ως «η Shirley Temple, το παιδί-θαύμα».
Δεν το έκανε.
Προχώρησε.
Η αυτοβιογραφία που αποκάλυψε μια διαφορετική Shirley
Το 1988 κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία της, Child Star.
Εκεί η εικόνα έγινε πολύ πιο σύνθετη. Η Shirley μίλησε για την παιδική της ηλικία, τη μητέρα της, το Hollywood, τις απαιτήσεις της δημοσιότητας αλλά και τις πιο σκοτεινές πλευρές της ζωής ενός παιδιού που μεγαλώνει μέσα σε έναν κόσμο ενηλίκων.
Αποκάλυψε ακόμη περιστατικά που έδειχναν πόσο παράξενος μπορούσε να γίνει ο κόσμος της διασημότητας, από απόπειρες απαγωγής και απειλές μέχρι τις πιέσεις που δεχόταν ως παιδί από ανθρώπους του κινηματογράφου.
Και παρότι είχε κάθε λόγο να κοιτάζει πίσω με πικρία, η ίδια δεν επέλεξε αυτή τη στάση.
Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές σκέψεις της αυτοβιογραφίας της έγραψε: «Το πιο σημαντικό απ’ όλα, ήμουν σε ειρήνη με τον εαυτό μου».
Τελικά, ποια ήταν πραγματικά η Shirley Temple;
Ήταν το παιδί που έσωζε για λίγο τη διάθεση μιας ολόκληρης χώρας.
Ήταν η μικρή ηθοποιός που έκανε το Hollywood να βγάζει εκατομμύρια.
Ήταν το κορίτσι που έγινε κούκλα και προϊόν πριν καν ενηλικιωθεί.
Ήταν η νεαρή γυναίκα που έφυγε από το Hollywood στα 22 της.
Ήταν η μητέρα που δημιούργησε μια οικογένεια μακριά από τα φώτα.
Ήταν η πολιτικός που τόλμησε να διεκδικήσει μια θέση στο Κογκρέσο.
Ήταν η διπλωμάτης που εκπροσώπησε τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Αφρική και στην Ευρώπη.
Ήταν η πρώτη γυναίκα Chief of Protocol.
Και ήταν η γυναίκα που, όταν αντιμετώπισε τον καρκίνο του μαστού, αποφάσισε να μιλήσει ώστε άλλες γυναίκες να αισθανθούν λιγότερο μόνες.
Η Shirley Temple πέθανε στις 10 Φεβρουαρίου 2014, σε ηλικία 85 ετών, έχοντας αφήσει πίσω της μια ζωή που δύσκολα χωρά σε μία μόνο περιγραφή.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο όμορφο κομμάτι της ιστορίας της.
Γιατί όλοι θυμούνται το μικρό κορίτσι με τις μπούκλες.
Εκείνη όμως πέρασε τη ζωή της προσπαθώντας να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από αυτό.
Δεν έμεινε το παιδί που λάτρεψε το Hollywood. Έγινε η γυναίκα που αποφάσισε μόνη της ποια θα ήταν όταν τα φώτα έσβησαν.
